Sınıf mücadelesinde kadınların rolü: Rojava'dan Berlin'e
Kadın emeğinin sömürüsü, sınıf çelişkisinin en görünür olduğu alanlardan biridir. Tarih boyunca ücretli işçilerin büyük çoğunluğunu oluşturan kadınlar, aynı zamanda patriyarkal baskının doğrudan hedefi olmuştur. Bu iki boyut birbirinden ayrı düşünülemez; emek sömürüsü ile toplumsal cinsiyet eşitsizliği iç içe geçmiştir. Dolayısıyla kadınların kurtuluş mücadelesi, salt bir "kadın hakları" meselesi değil, sınıfsal özgürleşmenin ayrılmaz bir parçasıdır.
Rojava'da 2012 sonrasında inşa edilen özyönetim deneyimi, kadınların toplumsal dönüşümdeki belirleyici rolünü somut bir örnek haline getirmiştir. Kuzey ve Doğu Suriye'de kadınlar yalnızca cephe hatlarında değil, meclislerde, kooperatiflerde ve yargı süreçlerinde de öncü konuma gelmiştir. Bu tablo, kadın özgürlüğünün mümkün olan tek bir coğrafyaya sığmayacak kadar evrensel bir mesele olduğunu hatırlatır.
Berlin ise çok katmanlı bir mücadele sahasıdır. Almanya'nın başkenti, hem yerli feminist hareketlerin hem de göçmen kökenli kadınların kesişim noktasıdır. Türkiyeli ve Kürdistanlı kadınlar burada ırkçılığa, cinsiyetçiliğe ve sınıfsal ayrımcılığa karşı ortak direniş ağları kurmaktadır. Bu iki kutup arasındaki bağı kavramak, enternasyonalist bir sınıf perspektifinin temelidir.
İki coğrafya arasındaki köprü, yalnızca teorik değil pratik bir dayanışmadır. Rojava'daki kadın deneyimi, Avrupa'daki devrimci kadınlara ilham verirken; Avrupa'daki örgütlenme geleneği de Ortadoğu'ya deneyim ve perspektif taşımaktadır. Bu karşılıklı akış, kadınların sınıf mücadelesindeki yerini yeniden tanımlamaktadır.
Tarihsel arka plan: sınıf ve patriyarka karşısında kadın direnişi
- yüzyılda sanayi devrimiyle birlikte kadınlar ücretli emek piyasasına yoğun biçimde katıldı. Ancak bu katılım, eşitlik değil düşük ücret ve uzun çalışma saatleri anlamına geldi. Örgütlenme hakkından yoksun bırakılan kadınlar, kendi sınıflarının mücadelesine erkek işçilerden farklı koşullarda dahil oldu.
Birinci ve İkinci Dünya Savaşları arasında feminist hareketler radikalleşti; kadınlar hem seferberlik hem de oy hakkı talepleriyle sokaklara çıktı. 1968 hareketi ise kadın özgürlüğünü sınıf mücadelesinin merkezine taşıyan dönüm noktalarından biri oldu. O dönemin dersleri, bugün hâlâ canlı bir referans noktası olarak devrimci tarihten bir sayfa üzerinden okunabilir.
Bu tarihsel birikim, günümüzde Rojava ve Berlin gibi farklı coğrafyalarda yeniden üretilmekte ve dönüştürülmektedir. Kadınların kurtuluşu, tek bir ülkenin ya da tek bir kuşağın meselesi olmaktan çıkmıştır; uluslararası bir görev haline gelmiştir.
Rojava'da kadın devrimi
Rojava devrimi, kadınların toplumsal kurtuluşun öznesi olduğu ender örneklerden biridir. YPJ ve YPG saflarında binlerce kadın, IŞİD'e karşı doğrudan cephe savaşı verdi. Ancak bu katılım askeri boyutla sınırlı kalmadı; kadınlar aynı zamanda Jineoloji akademilerinde toplumsal cinsiyet çalışmaları yürüttü.
Özyönetim yapıları içinde her mecliste, her kurumda kadın kotası uygulanmaktadır. Bu zorunluluk, kadınların siyasi karar alma süreçlerinde eşit temsilini güvence altına alır. Aynı zamanda kadın kooperatifleri, kadın mahkemeleri ve kadın birlikleri gibi yapılar gündelik hayatı yeniden inşa etmektedir.
Bu deneyim, kadın özgürlüğünün devletten bağımsız, toplumsal tabandan örülen bir süreç olduğunu göstermektedir. Mücadele yalnızca savaş alanında değil, hukuktan eğitime, ekonomiden sağlığa kadar her alanda sürmektedir.
Berlin ve Almanya'da feminist direniş
Berlin, son on yılda kadın hareketinin Avrupa'daki en dinamik merkezlerinden biri haline geldi. Almanya genelinde feminist örgütlenmeler, ücret eşitsizliğine, tacize ve erkek şiddetine karşı güçlü kampanyalar yürütmektedir. Özellikle 8 Mart ve 25 Kasım eylemleri, kitlesel bir görünürlük kazanmıştır.
Göçmen kökenli kadınlar bu mücadelede belirleyici bir rol oynuyor. Türkiyeli ve Kürdistanlı kadınlar, Berlin'de kurulan dayanışma merkezleri üzerinden hem Alman feminist hareketiyle hem de memleketlerindeki örgütlenmelerle bağ kuruyor. Irkçılığa karşı yürütülen ortak eylemler, sınıfsal ve etnik sınırları aşan bir mücadele hattı oluşturuyor.
Bu çok kültürlü direniş, kadınların yalnızca ulusal değil sınıfsal ve evrensel bir özne olduğunu ortaya koymaktadır. Berlin sokaklarında atılan sloganlar, Rojava'daki taleplerle doğrudan bir rezonans içindedir.
Ortak mücadele zemini ve dayanışma ağları
Rojava ile Berlin arasındaki bağı kuran en önemli unsur, ortak düşmana karşı yürütülen pratik dayanışmadır. Her iki coğrafyada da kadınlar, patriyarkal sermaye düzeninin, militarizmin ve ırkçılığın kesişim noktasında yer almaktadır. Bu kesişim, ortak bir mücadele programının temelini oluşturur.
Dayanışma ağları bilgi paylaşımı, deneyim aktarımı ve karşılıklı politik destek üzerinden işler. Rojava'daki kadın deneyimi, Avrupa'daki feminist tartışmalara doğrudan ilham verirken; Avrupa'daki örgütlenme geleneği de diplomatik ve insani destek kanalları açmaktadır. Bu karşılıklı akış, sınıf mücadelesinin uluslararası niteliğini somutlaştırır.
Devrimci kadın hareketi, sınırları aşan bir perspektifle örülmeli, yerel talepler evrensel mücadeleyle buluşmalıdır. Bu anlayış, eoc-avrupa.org üzerinden yayılan siyasi çizginin temel referanslarından birini oluşturmaktadır.
Karşılaştırmalı okuma: farklı araçlar, ortak özgürlük
İki coğrafyanın karşılaştırması, farklı koşullarda benzer dinamiklerin nasıl işlediğini gösterir. Temel başlıklar altında bu benzerlikler ve farklılıklar şu şekilde özetlenebilir:
| Boyut | Rojava | Berlin/Almanya |
|---|---|---|
| Askeri katılım | YPJ/YPG saflarında doğrudan savaş | Barış ve savunma hareketleri içinde örgütlenme |
| Ekonomik örgütlenme | Kadın kooperatifleri ve komünler | Feminist sendikalar ve grev komiteleri |
| Hukuki yapı | Kadın mahkemeleri ve özyönetim meclisleri | Devlet kurumlarına karşı kampanyalar |
| Eğitim | Jineoloji akademileri | Üniversite feminist ağları ve bağımsız okullar |
| Uluslararası bağ | Kürdistan ve Ortadoğu diaspora ağı | Avrupa göçmen kadın ağları |
Her satır, kadınların farklı araçlarla aynı özgürlük talebini hayata geçirmeye çalıştığını göstermektedir. Ortak payda, kadın emeğinin görünür kılınması ve siyasi temsilin eşitlenmesidir.
Bu karşılaştırmalı okuma, birbirinden öğrenme sürecinin önünü açar. Rojava'nın taban örgütlenmesi, Berlin için model olurken; Berlin'in çok kültürlü feminist deneyimi de Rojava için yeni perspektifler sunar.
Mücadeleyi güçlendirmek için somut adımlar
Aşağıdaki öneriler, kadınların sınıf mücadelesindeki konumunu güçlendirmek için izlenebilecek pratik yolları sunmaktadır:
- Yerel feminist meclislere katılarak karar alma süreçlerinde söz sahibi olmak
- Göçmen kadınların örgütlediği dayanışma ağlarına aktif destek vermek
- Jineoloji gibi kadın odaklı eğitim programlarına maddi ve politik destek sağlamak
- Kadın kooperatiflerinin ürünlerini tüketerek ekonomik özerkliğe katkıda bulunmak
- 8 Mart, 25 Kasım ve Newroz gibi tarihlerde sokak eylemlerine katılım göstermek
- Uluslararası kadın konferansları ve buluşmalarında Rojava deneyimini görünür kılmak
- Anti-faşist mücadele içinde kadınların öncülüğünü savunan politikaları desteklemek
Bu adımlar, kadın özgürlüğünün bireysel değil kolektif bir süreç olduğunu hatırlatır. Her bir eylem, daha geniş bir toplumsal dönüşümün parçasıdır.
Sınıf mücadelesinde kadınların rolü, tarihin her döneminde dönüştürücü bir güç olmuştur. Rojava'dan Berlin'e uzanan bu çizgi, coğrafi sınırları aşan bir perspektif sunmaktadır. Bugün bu perspektifi sahiplenmek, hem yerel hem de küresel ölçekte özgürleşme mücadelesinin temelidir. Dayanışmayı büyütmek, kadınların öncülüğünde yeni bir toplumsal düzenin inşası için vazgeçilmezdir. Bu yolda her adım, ortak geleceğimizin temel taşlarından birini oluşturur.