eoc-avrupa.org

Avrupa’da Yıkıcı Neoliberalizme Karşı Halkçı Bütçe

Avrupa’da neoliberalizm, kamu kaynaklarını toplumsal ihtiyaçlardan koparıp sermaye birikiminin hizmetine sunan uzun süreli bir düzen kurdu. Özelleştirmeler, taşeronlaştırma, ücret baskısı ve kemer sıkma politikaları sağlık, eğitim, barınma ve ulaşım gibi temel alanları piyasanın kâr hesabına bağladı. Bütçe açıklarını kapatma gerekçesiyle uygulanan bu programlar, servet sahiplerini korurken emekçilerin yaşam maliyetini yükseltti.

Enerji fiyatlarındaki artış, kiraların kontrolsüz yükselmesi, güvencesiz istihdam ve sosyal hizmetlerin gerilemesi, bu modelin toplumsal sonuçlarını görünür hale getiriyor. Avrupa ülkelerinde savunma harcamaları ve sınır güvenliği için ayrılan kaynaklar büyürken, kamusal konut ve sosyal bakım bütçeleri daralıyor. Böylece krizlerin bedeli işçilere, göçmenlere, gençlere ve emeklilere yükleniyor.

Alternatif bir bütçe yalnızca bazı vergi oranlarını değiştiren teknik bir belge olamaz. Üretimin, bölüşümün ve kamu hizmetlerinin hangi sınıfsal önceliklerle örgütleneceğini belirleyen siyasal bir mücadele aracıdır. Avrupa’daki sosyalist ve devrimci güçler için mesele, sermayenin bütçe üzerindeki egemenliğini kırmak ve halkın karar süreçlerine katılımını kurumsallaştırmaktır.

Alan Neoliberal tercih Halkçı ve sosyalist alternatif
Vergilendirme Dolaylı vergiler ve ücretlilerin yükü Servet, finans ve yüksek gelir vergisi
Kamu hizmetleri Özelleştirme ve taşeronluk Kamusal, ücretsiz ve demokratik hizmet
Konut Rant ve yatırım fonları Sosyal konut, kira denetimi ve kamulaştırma
Enerji Şirket kârı ve fosil yakıt bağımlılığı Kamusal yenilenebilir enerji dönüşümü
Çalışma yaşamı Esnek, güvencesiz ve uzun çalışma Kısa çalışma haftası ve güvenceli istihdam
Harcama önceliği Askeri bütçe ve sınır güvenliği Sağlık, eğitim, bakım ve iklim adaleti

Neoliberal bütçenin toplumsal faturası

Avrupa Birliği’nin mali disiplin kuralları, kamu harcamalarını borç ve açık göstergelerine indirgedi. Ülkeler borç oranlarını düşürmek için hastaneleri birleştirdi, belediyelerin kaynaklarını kesti ve kamu çalışanlarının ücretlerini sınırladı. Bu yaklaşım, ekonomik durgunluk dönemlerinde talebi daha da zayıflatarak işsizliği ve yoksulluğu büyüttü.

Özelleştirme politikaları ulaşım, posta, enerji ve su hizmetlerinde fiyat artışlarını hızlandırdı. Kamusal işletmelerin verimlilik gerekçesiyle parçalanması, karar alma gücünü yurttaşlardan alıp uluslararası şirketlere devretti. Kâr etmeyen bölgeler ve düşük gelirli topluluklar hizmetten dışlanırken, temel ihtiyaçlar yatırım fonlarının gelir kapısına dönüştürüldü.

Neoliberal bütçe anlayışı, bakım emeğini de görünmez kılıyor. Çocuk, yaşlı ve hasta bakımının ailelerin, özellikle kadınların üzerine bırakılması, sosyal devletin geri çekilmesinin en açık göstergelerinden biridir. Bu nedenle bütçe tartışması ücretlerden ibaret değildir; toplumsal yeniden üretimin nasıl finanse edileceği de bu tartışmanın merkezindedir.

Gelirin kaynağını sermayeye çevirmek

Halkçı bir maliye programının ilk adımı, vergi yükünün ücretlilerden servet sahiplerine aktarılmasıdır. Büyük servetlere artan oranlı vergi, finansal işlemler vergisi, şirketlerin gerçek kârları üzerinden vergilendirilmesi ve vergi cennetleriyle mücadele birlikte uygulanmalıdır. Çokuluslu şirketlerin kârlarını düşük vergili ülkelere taşımasını engellemek için ortak Avrupa denetim mekanizmaları kurulmalıdır.

Enerji, ilaç, gıda ve savunma sektörlerinde kriz döneminde olağanüstü kâr elde eden şirketler kamu denetimine alınmalıdır. Bu şirketlere geçici ek vergi koymak yeterli değildir; fiyat oluşumu, tedarik zincirleri ve yatırım kararları demokratik biçimde denetlenmelidir. Kamu kaynaklarıyla kurtarılan bankalar ve şirketler, toplumsal mülkiyetin konusu haline getirilmelidir.

Kamu borcunun niteliği de incelenmelidir. Sosyal harcamaları finanse eden borçlarla, bankaları ve büyük şirketleri kurtarmak için yapılan borçlanma aynı kefeye konulamaz. Bağımsız borç denetimleri, yasadışı ve toplum yararına aykırı borçların yeniden yapılandırılmasını sağlayabilir. Böylece bütçenin önemli bir bölümü faiz ödemelerine değil, yaşam koşullarını iyileştiren yatırımlara aktarılır.

Kamusal hizmetler ve demokratik planlama

Sağlık, eğitim, ulaşım, enerji ve barınma alanlarında piyasa mantığının yerine kamusal planlama geçirilmelidir. Hastaneler ve okullar şirketlerin performans göstergeleriyle değil, bölgesel ihtiyaçlarla değerlendirilmelidir. Kamu çalışanlarının güvenceli istihdamı, bu hizmetlerin niteliğini yükselten temel koşullardan biridir.

Konut krizi için yeni sosyal konutların inşa edilmesi kadar boş tutulan konutların kamusal kullanıma açılması da gereklidir. Büyük emlak şirketlerinin ve yatırım fonlarının konut stoku üzerindeki hâkimiyeti sınırlandırılmalı, kira artışlarına bölgesel tavan getirilmelidir. Belediye bütçeleri, rant projelerine değil, mahallelerin ortak kararlarıyla belirlenen barınma ve ulaşım ihtiyaçlarına yönelmelidir.

Enerji dönüşümü de sermayenin yeni bir birikim alanı olmaktan çıkarılmalıdır. Yenilenebilir enerji yatırımları kamu mülkiyetinde planlanmalı, enerji yoksulluğunu azaltacak kademeli tarifeler uygulanmalıdır. İşçilerin söz ve karar hakkı korunarak fosil yakıt sektörlerinde çalışanlar için ücret ve istihdam güvenceli bir dönüşüm programı hazırlanabilir. Avrupa’daki kooperatif dönüşüm planı gibi örnekler, dışlanan toplulukların kamusal hizmet üretiminde özneleşebileceğini gösteriyor.

Emekçilerin bütçe üzerindeki söz hakkı

Bütçenin demokratikleşmesi, yalnızca parlamentoda oy vermekle sınırlı kalmamalıdır. İşçi konseyleri, mahalle meclisleri, öğrenci örgütleri, kadın platformları ve göçmen dernekleri bütçe önceliklerinin belirlenmesine katılmalıdır. Katılımcı bütçe uygulamaları, yerel ihtiyaçları görünür kılarken kaynakların denetlenmesini de mümkün hale getirir.

Sendikalar, ücret pazarlığı yapan kurumlar olmanın ötesine geçerek kamu yatırımlarının ve ekonomik planların belirlenmesinde söz sahibi olmalıdır. Kısa çalışma haftası, tam ücret güvencesi ve işten çıkarmalara karşı kamusal koruma, işsizliği azaltırken toplumsal yaşam için zaman yaratır. Çalışma süresinin kısaltılması, üretkenlik artışının patron kârına değil, emekçilerin yaşamına aktarılmasını sağlar.

Göçmen işçilerin kayıt dışı çalıştırılması, ücretleri ve çalışma koşullarını aşağı çeken bir mekanizmaya dönüşüyor. Herkese eşit sosyal hak, sendikal örgütlenme ve oturum güvencesi sağlanması, emek piyasasının parçalanmasına karşı etkili bir adımdır. Yerel dayanışma ve siyasi çalışmalara ilişkin topluluk buluşması deneyimleri, temsil ile doğrudan temasın önemini ortaya koyuyor.

Avrupa çapında ortak mücadele

Sermaye Avrupa’da sınırları aşarak hareket ederken, emekçilerin mücadelesi çoğu zaman ulusal sınırlar içinde tutuluyor. Vergi rekabeti, ucuz işgücü politikaları ve tedarik zincirleri, ülkelerin birbirine karşı kullanılmasına zemin hazırlıyor. Bu nedenle sosyal hakların aşağı çekilmesini engelleyen ortak asgari standartlar ve sınır ötesi sendikal koordinasyon geliştirilmelidir.

Avrupa’nın askeri harcamaları azaltılmadan sosyal bütçelerde kalıcı bir dönüşüm sağlanamaz. Savaş sanayisine aktarılan kaynaklar, barışçıl üretime ve ekolojik dönüşüme yönlendirilebilir. Silah fabrikalarında çalışanların işsiz bırakılmadan toplu taşıma araçları, rüzgâr türbinleri, tıbbi cihazlar ve enerji verimliliği ekipmanları üretimine geçirilmesi, planlı dönüşümün somut bir parçasıdır.

Sosyalist yayınların ortak çalışması, bu mücadelelerin birbirinden haberdar olması açısından önem taşır. Avrupa’daki ortak yayın kampanyası, farklı ülkelerdeki direnişleri görünür kılarak ortak bir siyasal dilin kurulmasına katkı sunuyor. Güncel gelişmeleri, tarihsel deneyimleri ve örgütlenme çağrılarını takip etmek isteyenler için Avrupa haber ağı bu dayanışma hattının önemli kanallarından biridir.

Halkçı bütçe için öncelikler

Avrupa’da neoliberalizmin yıkımı kendiliğinden gerçekleşmeyecek; bunun için işyerlerinde, mahallelerde, okullarda ve sokaklarda örgütlü bir mücadele gerekecek. Bütçeyi sermayenin muhasebe defterinden çıkarıp halkın ortak kararına dönüştürmek, vergi adaletinden kamusal mülkiyete kadar uzanan somut talepleri birlikte savunmayı zorunlu kılıyor. Bu talepleri bulunduğunuz alanda tartışın, dayanışma ağlarını büyütün ve Avrupa’nın farklı yerlerindeki emek mücadelelerini ortak bir siyasal hatta birleştirin.